Bu yazı neyi kapsar, neyi kapsamaz?
Almanya'da vatandaşlığa geçiş (Einbürgerung) dosyasına başvurana göre çeşitli Türk belgeleri girebilir: nüfus kayıt örnekleri, vatandaşlıktan çıkmaya ilişkin belgeler, adli sicil kaydı, askerlik durumunu gösteren belge ve eğitim belgeleri. Bu yazı, bu belgelerin ön çevirisini hazırlayan ya da yeminli tercümana devreden kişi için bir belge ve terim rehberidir. turkdeutschservice.com yeminli veya onaylı çeviri yapmaz; ön çeviriyi tercümana veya büroya teslim eder, onay ve müşteri ilişkisi tercümandadır.
Yazı kimseye vatandaşlık başvurusunda ne yapması gerektiğini söylemez. Hangi belgenin, hangi biçimde ve hangi çeviriyle isteneceğine başvurunun yapıldığı Staatsangehörigkeitsbehörde karar verir. Aşağıda örnek olarak iki resmî liste anılıyor; bunlar her makamın listesinin aynı olduğu anlamına gelmiyor.
2024 reformundan sonra güncel durum: çeviri açısından ne değişti?
gesetze-im-internet.de üzerindeki Staatsangehörigkeitsgesetz (StAG) sayfasının Stand satırı, 1 Kasım 2026 itibarıyla "Zuletzt geändert durch Art. 3 G v. 21.7.2026 I Nr. 221" biçimindedir. Bu son değişikliğin içeriği bu yazıda ele alınmıyor. Çeviri açısından önemli olan noktalar şunlardır:
- 2024 reformu: Gesetz zur Modernisierung des Staatsangehörigkeitsrechts (StARModG), 22.03.2024 tarihli, BGBl. 2024 I Nr. 104 (26.03.2024'te yayımlandı). Bundesgesetzblatt metnine göre Art. 1 ile § 10 Abs. 1 Satz 1 Nr. 4, § 10 Abs. 3a ve § 12 kaldırıldı; Abs. 3 yeniden düzenlendi. Art. 6 Abs. 1 yürürlüğü yayımdan üç ay sonrasına bağlar; StAG § 40a de "27. Juni 2024" tarihini anar. Yani bu değişiklikler 27 Haziran 2024'ten itibaren geçerlidir.
- 30 Ekim 2025 değişikliği: BGBl. 2025 I Nr. 256 (27.10.2025 tarihli, 29.10.2025'te yayımlandı) "§ 10 Absatz 3 wird gestrichen" ifadesini içerir; Art. 6 Abs. 1'e göre yayımdan ertesi gün yürürlüğe girdi, yani 30.10.2025. 2024 reformunda yeniden düzenlenen ve belirli koşullarda ikamet süresinin üç yıla kısaltılmasını öngören bu fıkra böylece kalktı.
- Güncel § 10 Abs. 1 StAG: beş yıllık yasal olağan ikamet (rechtmäßiger gewöhnlicher Aufenthalt), kimliğin ve uyrukluğun tespit edilmiş olması ("Identität und Staatsangehörigkeit geklärt") ve Nr. 1, 1a, 2, 3, 5, 6, 7'de sayılan şartlar; Nr. 4, Abs. 3 ve Abs. 3a "weggefallen" olarak görünür.
- § 12: "weggefallen". § 26 Abs. 1 "wenn er mehrere Staatsangehörigkeiten besitzt" ifadesini kullanır.
- § 40a: 23 Ağustos 2023'e kadar yapılan başvurularda § 10 Abs. 1 Satz 1 Nr. 3'ün "vor dem 27. Juni 2024 geltenden Fassung"unun, daha lehe hüküm içermesi hâlinde uygulanacağını söyler. Bu, yalnızca Nr. 3'ün yeni hâlinin 27.06.2024'ten itibaren geçerli olduğunu gösterir; § 10'un güncel metni 30.10.2025'te yeniden değişmiştir.
- § 9 StAG: Alman vatandaşının eşi veya kayıtlı yaşam ortağı için üç yıllık ikamet ve iki yıldır süren evlilik öngörülür. Dosyada evlilik belgesi bu yüzden öne çıkabilir.
Çeviri açısından sonuç: güncel § 10 metni vatandaşlıktan çıkma belgesini ayrı bir şart olarak saymaz. Nr. 4'ün 27.06.2024'te kaldırılması, eski başvurulara ait dosyalarda "çıkma izin belgesi" gibi belgelerin hâlâ görülebileceği ihtimalini akla getirir; bu bizim yorumumuzdur, kanun metni bunu söylemez. Böyle bir belgenin dosyada neden bulunduğunu yorumlamak sizin işiniz değildir; çevirisini doğru yapmak işinizdir.
Dosyaya hangi Türk belgeleri girer?
Örnek olarak NRW eyaletinin Ministerium für Kinder, Jugend, Familie, Gleichstellung, Flucht und Integration bakanlığının "Anlage 2: Einbürgerungsunterlagen" ekinde (Stand 11.11.2022, yani reformdan önce) şunlar geçiyor: "gültiger Pass", "eigene Geburtsurkunde (Heimatland und Übersetzung, ggfs. mit Apostille, Legalisation)", "Heiratsurkunde (Heimatland u. Übersetzung, ggfs. mit Apostille, Legalisation)", "Staatsangehörigkeitsnachweis", "Schulabschlusszeugnis", "Studienabschluss bzw. Nachweis über aktuellen Studienstand" ve "ggfs. Nachweis zum ausländischen Wehrdienst (Ableistung, Zurückstellung, Freistellung)". Frankenthal Staatsangehörigkeitsbehörde'nin Mart 2026 tarihli listesinde ise pasaport, doğum belgesi, evlilik belgesi, boşanma kararı ya da ölüm belgesi (duruma göre) ve şu cümle yer alıyor: "Ausländische Dokumente sind mit einer offiziellen Übersetzung vorzulegen." İki listede de vatandaşlıktan çıkma belgesi ve yurt dışı adli sicil belgesi görünmüyor; bu, başka makamların istemeyeceği anlamına gelmez. Frankenthal listesi de bunu doğrular: "Im Einzelfall können weitere Nachweise notwendig werden" cümlesi, listede olmayan bir belgenin de istenebileceğini gösterir.
| Belge grubu | Türkiye'deki adı / dayanağı | Dosyadaki yeri |
|---|---|---|
| Kimlik ve uyruk | Pasaport, nüfus cüzdanı, nüfus kayıtları; 5901 sayılı Kanun md. 36'ya göre bunlar aksi sabit oluncaya kadar Türk vatandaşı olduğuna karine teşkil eder | § 10 Abs. 1: kimlik ve uyruğun tespiti; NRW listesinde "Staatsangehörigkeitsnachweis" |
| Kişisel durum kayıtları | Nüfus kayıt örneği, çok dilli doğum/evlenme/ölüm kayıt örnekleri (Formül A, B, C) | Geburtsurkunde, Heiratsurkunde; boşanma ve ölüm hâlinde ilgili karar ve belge |
| Vatandaşlıktan çıkma | Çıkma izin belgesi, çıkma belgesi (5901 md. 25-27); Mavi Kart (md. 28) | Geçmişi gösteren belge; her makamın listesinde yer almaz |
| Sabıka durumu | Adli sicil kaydı (5352 sayılı Kanun) | § 10 Abs. 1 Nr. 5 ve § 12a ile ilgili arka plan |
| Askerlik | Terhis belgesi, erteleme ve muafiyet belgeleri (7179 sayılı Kanun) | NRW listesinde "ggfs." işaretli kalem |
| Eğitim | Lise mezuniyet belgesi, yükseköğretim mezun belgesi, transkript | Okul ve meslek bilgisi kalemleri |
Nüfus kayıt örneği ve çok dilli örnekler
Nüfus kayıt örneğinin alanları ve "vukuatlı" kavramı ayrı bir yazıda anlatıldı: vukuatlı nüfus kayıt örneği. Çok dilli formların okunuşu için çok dilli nüfus kayıt örneği yazısına bakın. e-Devlet'te Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'nün hizmet listesinde "Çok Dilli Doğum Kayıt Örneği (Formül A) Sorgulama", "Çok Dilli Evlenme Kayıt Örneği (Formül B) Sorgulama" ve "Çok Dilli Ölüm Kayıt Örneği (Formül C) Sorgulama" ayrı hizmetler olarak adlandırılıyor. Hizmet adlarına göre Formül A doğum, B evlenme, C ölüm içindir.
Bundesamt für Auswärtige Angelegenheiten'in "Deutsche heiraten in der Türkei" bilgi notunda (Stand Juni 2020) "Evlenme Kayıt Örneği – Formül B" adının geçtiği ve CIEC Sözleşmesi Nr. 16'ya dayandığı yazıyor. Aynı notta Türk aile cüzdanının (aile cüzdanı) Almanya tarafından tanınmadığı belirtiliyor. Bu not Türkiye'de evlenecek Almanlar içindir; Einbürgerung dosyası için bir liste değildir, yalnızca Formül B adının resmî bir Alman kaynakta geçtiğini gösterir.
Vatandaşlıktan çıkma izin belgesi ve çıkma belgesi
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 25. maddesi çıkma izni veya çıkma belgesi verilmesinin şartlarını sayar: ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak, yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmış olmak veya kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtiler bulunmak, suç veya askerlik hizmeti nedeniyle aranmamak, mali ve cezai tahdit bulunmamak. 26. madde iki ayrı belgeyi tanımlar: yabancı vatandaşlığı kazanmak üzere izin isteyenlere verilen Türk vatandaşlığından çıkma izin belgesi ve izin sonucunda veya önceden yabancı vatandaşlık kazandığını belgeleyenlere verilen Türk vatandaşlığından çıkma belgesi. Çıkma izin belgesi karar tarihinden itibaren iki yıl geçerlidir; bu sürede yabancı vatandaşlık kazanılamazsa belge geçersiz hâle gelir (md. 26/2). 27. maddenin birinci fıkrasına göre çıkma belgesinin imza karşılığı teslimiyle Türk vatandaşlığı kaybedilir, nüfus aile kütüklerindeki kayıt kapatılır ve kişi kayıp tarihinden itibaren yabancı muamelesi görür.
Çeviri açısından iki belgeyi karıştırmayın: "izin belgesi" bir izindir, "çıkma belgesi" kaybı belgeler. İkisinin de adında "çıkma" geçtiği için Almanca metinde ikisini aynı sözcükle karşılamak anlam kaybettirir. 28. maddenin altıncı fıkrası, doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenlere Mavi Kart'ın talepleri hâlinde verileceğini düzenler. e-Devlet'teki NVİ hizmet listesinde ayrıca "Mavi Kartlılar Nüfus Kayıt Örneği Belgesi Sorgulama" ve "Doğrulama" adlı ayrı hizmetler yer alır. Almanca metinde "Mavi Kart" adını "Blaue Karte" diye çevirmeyin: StAG § 10'daki "Blaue Karte EU", Almanya'daki bir oturum belgesidir ve bununla hiçbir ilgisi yoktur.
5901 sayılı Kanun'un 44. maddesi de çok vatandaşlık durumunu düzenler: yabancı vatandaşlık kazanan kişilerin belge ibrazı ve kayden aynı kişi olduklarının tespiti hâlinde nüfus aile kütüğü kaydına çok vatandaşlığa sahip olduklarına dair açıklama yapılır. Belgede çok vatandaşlığa dair bir ifade varsa olduğu gibi aktarın.
Adli sicil kaydı
5352 sayılı Adli Sicil Kanunu'nun metninde "adli sicil kaydı" ve "adli sicil ve arşiv kaydı" ifadeleri geçer; kanunun ilk dokuz maddesinde "sabıka kaydı" ifadesi yoktur, gündelik dilin kullandığı bu söz kanunun terimi değildir. Madde 7, kayıtların ilgili kişiye veya vekâletnamede açıkça belirtilmek koşuluyla vekiline ve kamu kurumlarına verilebileceğini söyler; madde 8, yurt dışında kayıtları elçilik ve konsoloslukların verebileceğini yazar. e-Devlet'te Adalet Bakanlığı'nın hizmetleri arasında "Adli Sicil Kaydı Sorgulama" ve "Adli Sicil Kaydı Doğrulama" adları listelenir.
Alman tarafında § 12a Abs. 1 StAG bazı küçük mahkûmiyetleri (örneğin 90 güne kadar gün para cezası, "Geldstrafe bis zu 90 Tagessätzen") dikkate almaz; Abs. 2 ise yabancı mahkûmiyetlerin (§ 12a Abs. 2: "zu berücksichtigen"), fiilin Almanya'da suç sayılması, kararın hukuk devleti ilkelerine uygun bir yargılamada verilmesi ve cezanın orantılı olması hâlinde dikkate alınacağını, BZRG'ye göre silinmesi gereken bir mahkûmiyetin ise artık dikkate alınamayacağını belirtir; Abs. 4, yurt dışındaki mahkûmiyetlerin ve derdest soruşturma ve kovuşturmaların başvuruda gösterileceğini yazar. Bu hükümler yalnızca belgenin neden hukuken önem taşıyabileceğini anlatır; belge içeriğini değerlendirmek tercümanın görevi değildir. "Boş" bir adli sicil kaydını, "kayıt yoktur" ifadesini ve varsa kayıt satırlarını kaynaktaki gibi aktarın. Ceza tutarlarını ve sürelerini hesaplamayın.
Askerlik durumu belgesi
NRW listesindeki kalem, "ggfs. Nachweis zum ausländischen Wehrdienst (Ableistung, Zurückstellung, Freistellung)" biçimindedir. § 12b Abs. 1 StAG ise yasal ikametin Auslandsaufenthalt nedeniyle kesilip kesilmediğini düzenlerken "gesetzliche Wehrpflicht im Herkunftsstaat" ve "Entlassung aus dem Wehr- oder Ersatzdienst" ifadelerini kullanır. Türk belgesindeki terimlerin ayrımı (terhis, yoklama kaçağı, bakaya, bedelli, dövizle, erteleme, muafiyet) askerlik belgeleri yazısında ayrıntılı. Buradaki tek ek uyarı, NRW'nin üç Almanca başlığının ("Ableistung", "Zurückstellung", "Freistellung") Alman makamın kategorileri olduğu, Türk terimlerinin ise kendi kanunundaki anlamı taşıdığıdır; çeviride Türk belgesindeki ifade esastır.
Diploma ve okul belgesi
Alman listelerinde "Schulabschlusszeugnis", "Studienabschluss" ve (Frankenthal'da) "Schulabschluss-, Berufsschulabschlusszeugnis oder Studienabschluss (z.B. Master / Bachelor / Diplom)" geçer. Türk karşılıkları e-Devlet hizmet adlarıyla görülebilir: Milli Eğitim Bakanlığı sayfasında "Lise Mezuniyet Belgesi Doğrulama", Yükseköğretim Kurulu sayfasında "Yükseköğretim Mezun Belgesi Sorgulama" ve "Transkript Belgesi Sorgulama". Diploma, transkript ve anabin ayrımı için diploma yazımıza bakın. Burada tek not: çeviri, diplomanın Almanya'daki karşılığına karar vermez.
Kalem eşleme: Türkçe terim, dayanak, Almanca karşılık
Tablonun son sütunu karşılığın niteliğini gösterir. "Öneri", çevirmenin kendi kararıdır ve alıcı makamın sözlüğü önceliklidir. Diğer hücreler, Almanca sözcüğün nereden geldiğini (bir Alman kanunu veya resmî liste) ve bunun Türk belgesinin resmî Almanca adı olmadığını belirtir; Alman belgelerinin adları (§ 55, § 57 PStG, § 30 BZRG) Türk belgesine verilmez.
| Türkçe terim | Dayanak | Almanca karşılık | Niteliği |
|---|---|---|---|
| Nüfus kayıt örneği | 5490 s. K. md. 3; e-Devlet "Nüfus Kayıt Örneği Belgesi Sorgulama" | Auszug aus dem türkischen Nüfus-Register (Nüfus Kayıt Örneği) | Öneri; "beglaubigter Registerausdruck" (§ 55 PStG) Alman belgesinin adıdır |
| Çok dilli doğum kayıt örneği (Formül A) | e-Devlet hizmet adı; CIEC Sözleşmesi Nr. 16 | Mehrsprachiger Auszug (Formular A) – Geburt | Öneri; sözleşme adı ve form düzeni bu yazıda ele alınmıyor |
| Çok dilli evlenme kayıt örneği (Formül B) | e-Devlet hizmet adı; BfAA notu | Mehrsprachiger Auszug (Formular B) – Eheschließung; BfAA notunda "internationale Heiratsurkunde" | Öneri; "Eheurkunde" (§ 57 PStG) Alman belgedir |
| Çok dilli ölüm kayıt örneği (Formül C) | e-Devlet hizmet adı | Mehrsprachiger Auszug (Formular C) – Tod | Öneri |
| Türk vatandaşlığının ispatı (nüfus kayıtları, nüfus cüzdanı, pasaport) | 5901 s. K. md. 36 | Staatsangehörigkeitsnachweis (NRW listesi) | Alman listesindeki kalem adı; Türkçe md. 36 bir karine kuralıdır |
| Çıkma izin belgesi | 5901 s. K. md. 26/1, 26/2 | Genehmigung zum Ausscheiden aus der türkischen Staatsangehörigkeit (Çıkma izin belgesi) | Öneri; "Verzicht" (§ 26 StAG) Alman vatandaşlığının bırakılması içindir |
| Çıkma belgesi | 5901 s. K. md. 26/1, 27/1 | Bescheinigung über das Ausscheiden aus der türkischen Staatsangehörigkeit (Çıkma belgesi) | Öneri; izin ve kayıp belgesi birbirinden ayrı tutulur |
| Mavi Kart | 5901 s. K. md. 28/6; e-Devlet NVİ hizmet adları | Mavi Kart (türkisches Dokument; nicht "Blaue Karte EU") | Özel ad; açıklama notla |
| Adli sicil kaydı | 5352 s. K.; e-Devlet "Adli Sicil Kaydı Sorgulama" | Auszug aus dem türkischen Strafregister (Adli sicil kaydı) | Öneri; "Führungszeugnis" (§ 30 BZRG) Alman belgedir |
| Mahkûmiyet; adli para cezası; hapis cezası | 5352 s. K. md. 4 | Verurteilung; Geldstrafe; Freiheitsstrafe | § 12a StAG'da geçen sözcükler; belgedeki tür korunur |
| Terhis belgesi | 7179 s. K. md. 34 | Entlassungsbescheinigung | Öneri (askerlik yazısıyla aynı) |
| Lise mezuniyet belgesi; yükseköğretim mezun belgesi | e-Devlet hizmet adları | Schulabschlusszeugnis; Studienabschluss | NRW listesindeki başlıklar; belge adı tercümana aittir |
| Apostil | e-Devlet "Apostil Belge Doğrulama" | Apostille | Alman listelerinde "ggf. mit Apostille oder Legalisation" |
Çeviri ve apostil: usul hukuku ne diyor?
Örnek olarak federal VwVfG § 23 Abs. 2: yabancı dilde belge sunulduğunda makamın derhâl çeviri istemesi öngörülür ("soll ... unverzüglich"), gerekçeli hâllerde ise "beglaubigte oder von einem öffentlich bestellten oder beeidigten Dolmetscher oder Übersetzer angefertigte Übersetzung" talep edilebilir. Ancak VwVfG § 1 Abs. 3'e göre, eyaletler federal hukuku uygularken eyaletin kendi usul kanunu varsa federal VwVfG uygulanmaz. Başvuru ilgili makamda yürüdüğü için hangi usul kanununun geçerli olduğu makama göre değişebilir; eyalet kanunlarındaki karşılıklar bu yazıda ele alınmıyor. Pratik sonuç: çevirinin hangi nitelikte olacağı makamın talebine bağlıdır; hazırlanan ön çevirinin ve onayın ayrı işler olduğunu müşteriye baştan söyleyin. Apostil ve legalizasyon için apostil yazısına bakın.
Çeviriye başlamadan önce kontrol listesi
- Belgeyi hangi makama sunuyorlar? Makamın yazılı belge listesini ve çeviri talimatını müşteriden isteyin.
- Belgenin düzenlenme tarihini ve çıktının e-Devlet barkodlu olup olmadığını not edin.
- Çıkma izin belgesi ile çıkma belgesini ayırın; Mavi Kart belgesini çevirin; adını "Blaue Karte" diye çevirmeyin, olduğu gibi bırakıp notla açıklayın.
- Adli sicil kaydındaki cümleleri, "kayıt yoktur" notunu ve tarihleri birebir aktarın.
- Kurum adlarında özel adı koruyun; genel sözcükleri hedef dile çevirin.
- Soyadı, önceki soyadı ve ad yazımlarını isim yazımı yazısındaki ilkelerle karşılaştırın; soyadı değişikliği varsa soyadı yazısına bakın.
- Gelir kalemleri için bordro belgeleri geliyorsa bordro kalem eşleme yazısını kullanın.
- Okunamayan mühür, silinti ve eksik sayfaları işaretleyin; tahmin etmeyin.
Sınır notu
Bu yazı bilgilendirmedir, hukuki danışmanlık değildir. Vatandaşlık başvurusunun şartlarını, belgelerin yeterliliğini ve çevirinin kabul edilebilirliğini yetkili makam ve yetkili tercüman belirler; turkdeutschservice.com onay vermez. Belge türleri için belge türleri, çalışma biçimimiz için nasıl çalışır ve gizlilik sayfalarına, serbest tercümanlar ve tercüme büroları bölümlerine bakabilirsiniz. Sorularınız için sık sorulan sorular ve iletişim; Almanca eşi: Almanca rehber.
Kaynaklar
- StAG, tam metin ve Stand bilgisi (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- StAG § 9 (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- StAG § 10 (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- StAG § 12a (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- StAG § 12b (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- StAG § 26 (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- StAG § 40a (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- PStG § 55 (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- PStG § 57 (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- BZRG § 30 (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- VwVfG § 23 (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- VwVfG § 1 (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu md. 25-28, 36, 44 (Mevzuat Bilgi Sistemi) (kontrol: 2026-11-01)
- 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu (Mevzuat Bilgi Sistemi) (kontrol: 2026-11-01)
- e-Devlet, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü hizmetleri (kontrol: 2026-11-01)
- e-Devlet, Adalet Bakanlığı hizmetleri (kontrol: 2026-11-01)
- e-Devlet, İçişleri Bakanlığı hizmetleri (Apostil Belge Doğrulama) (kontrol: 2026-11-01)
- e-Devlet, Yükseköğretim Kurulu hizmetleri (kontrol: 2026-11-01)
- e-Devlet, Milli Eğitim Bakanlığı hizmetleri (kontrol: 2026-11-01)
- NRW Kinder-, Jugend-, Familien-, Gleichstellungs-, Flucht- und Integrationsministerium, Anlage 2 Einbürgerungsunterlagen (Stand 11.11.2022) (kontrol: 2026-11-01)
- Stadt Frankenthal, Notwendige Unterlagen für die Einbürgerung (Stand März 2026) (kontrol: 2026-11-01)
- Bundesamt für Auswärtige Angelegenheiten, Deutsche heiraten in der Türkei (Stand Juni 2020) (kontrol: 2026-11-01)
- BGBl. 2024 I Nr. 104, Gesetz zur Modernisierung des Staatsangehörigkeitsrechts (recht.bund.de) (kontrol: 2026-11-01)
- BGBl. 2025 I Nr. 256, Gesetz zur Änderung des Staatsangehörigkeitsgesetzes (recht.bund.de) (kontrol: 2026-11-01)
Yayın: 2026-11-01