Türk maaş bordrosu, hizmet belgesi ve SGK bildirgeleri: kalem kalem çeviri nasıl yapılır?

Bordro çevirisinde asıl iş neden "kalem eşleme"?

Maaş bordrosu, tercümanın önüne en sık gelen ama en kolay yanlış anlaşılan belgelerden biridir. Sayfada onlarca kısaltma, tek satırlık başlıklar ve birbirine bağlı rakamlar vardır; her rakam başka bir satırın sonucudur. Çeviriyi yazmaya başlamadan önce tercümanın iki soruyu cevaplaması gerekir: Bu belge hangi kuruma ve hangi amaçla gidecek, ve her satır hangi hukuki kavramın karşılığıdır? Bu yazı, Almanya'da Türkçe çalışan tercüman ya da büro olarak size gelen bir Türk bordrosunu, hizmet belgesini veya SGK kaynaklı bir bildirgeyi kalem kalem nasıl ele alacağınıza dair bir iş akışı sunar. Terimlerin tek tek Almanca karşılığını dayatmaz; hangi satırın hangi kanuni kavrama dayandığını gösterir ki karşılık seçimini siz yapabilesiniz.

Önce belgenin türünü ayırın: bordro mu, bildirge mi, belge mi?

"Maaş belgesi", "hizmet belgesi" ve "SGK belgesi" günlük dilde birbirinin yerine kullanılır, ama farklı belgelerdir ve farklı kurumlara hitap eder. Üç grup ayırmak işi kolaylaştırır:

• İşverenin ücret hesabı (bordro): Çalışana ödenen ücretin brüt tutarını, kesintileri ve ele geçen net tutarı gösterir. Çevirisi genellikle bir kuruma ya da konsolosluğa gelir geliri kanıtlamak için istenir.
• SGK'ya yapılan bildirimler: 5510 sayılı Kanun'un 8. maddesine göre işverenler, kanunun 4. maddesi birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılan kişileri sigortalılık başlangıcından önce "sigortalı işe giriş bildirgesi" ile Kuruma bildirmekle yükümlüdür. Bildirgenin şekli ve içeriği ise Kurumca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Aylık düzeyde ise 86. maddeye göre işverenlerin Kuruma vereceği "aylık prim ve hizmet belgelerinin" şekli, içeriği, ekleri ve verilme süresi yine Kurumca çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
• İşverenin çalışana verdiği belge: 4857 sayılı İş Kanunu'nun 28. maddesi, işten ayrılan işçiye işverence işinin çeşidinin ve süresinin gösterildiği bir belge verileceğini söyler (kanun başlığı "çalışma belgesi"). Almanya'daki "Arbeitsbescheinigung" ile aynı şey değildir; kanunun öngördüğü içerik iş çeşidi ve süredir.

İlk adım, belgenin başlığını olduğu gibi not etmek ve hangi kategoriye girdiğine karar vermektir. Müşteri "hizmet belgesi" demişse, elinizdeki sayfa gerçekten bir aylık prim ve hizmet belgesi mi, bir çalışma belgesi mi, yoksa e-Devlet'ten alınmış bir döküm mü? Başlık sizi yanıltabilir; sorun muğlaksa bunu çeviri notunda değil, müşteriyle yazışmada netleştirin.

Ücret nedir? Kanunun tanımı çevirideki terim kararını belirler

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 61. maddesi ücreti, işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatler olarak tanımlar. Aynı madde, ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı, tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olmasının onun mahiyetini değiştirmediğini söyler. Pratik sonucu şudur: Bordroda "yol yardımı", "yemek", "prim" gibi farklı satır adları görmeniz, bunların vergi bakımından ücretten ayrı bir kategori olduğu anlamına gelmez. Satırın adı sizi satırın niteliğinden alıkoymamalı.

Aynı maddede, ücretin gerçek değerinin tayininde Gelir Vergisi gibi şahsi vergilerin ücretten indirilmediği, yabancı parayla ödenen ücretlerin ödeme günü borsa rayiciyle Türk parasına çevrildiği yazılıdır. Bu, brüt ve net ayrımını anlamak için önemli bir ipucudur: Bordrodaki "brüt" tutar, vergi ve primler düşülmeden önceki tutardır; vergi ve işçi primi bu tutardan kesilerek "net" bulunur.

Almanca tarafta dikkat: Alman mevzuatı da iki ayrı kavramla çalışır. Einkommensteuergesetz (EStG) vergi tarafında "Arbeitslohn" terimini, Sozialgesetzbuch IV'ün 14. paragrafı ise sosyal sigorta tarafında "Arbeitsentgelt" terimini kullanır ve bunu, bir istihdamdan elde edilen tüm düzenli veya tek seferlik gelirler olarak tanımlar. Türkçe "ücret" kelimesi bordroda ikisine de denk gelebilir. Hangisini seçeceğinizi belgenin kullanılacağı yer belirler: vergi kesintisini anlatan bir satır mı, yoksa prime esas kazanç mı? Bu konuda tutarlı kalın: aynı belgenin içinde aynı Türkçe terime iki farklı Almanca karşılık vermeyin.

Brüt, net ve "prime esas kazanç": üç farklı tutar

Bordroda gördüğünüz tutarları üç gruba ayırın:

1. Brüt ücret: İşverence verilen para ve ayınlar toplamı. Ek ödemeler (prim, ikramiye gibi) buraya dahil olabilir.
2. Prime esas kazanç: 5510 sayılı Kanun'un 80. maddesine göre sigortalıların prime esas kazançları hesaplanırken hak edilen ücretlerin, prim, ikramiye ve bu nitelikteki ödemelerden o ay içinde yapılanların ve belirli diğer ödemelerin brüt toplamı esas alınır. Aynı maddenin (b) bendi, prime esas kazanca tabi tutulmayacak kalemleri sayar: ayni yardımlar, ölüm, doğum, evlenme yardımları, görev yolluğu, kıdem ve ihbar tazminatı gibi. Yani bordrodaki brüt tutar ile prime esas kazanç aynı sayı olmak zorunda değildir; ikisi arasındaki fark çoğu kez bir istisnadan kaynaklanır.
3. Net ücret: Kesintiler düşüldükten sonra çalışana ödenen tutar. 4857 sayılı Kanun'un 32. maddesine göre ücret, kural olarak Türk parasıyla işyerinde veya özel olarak açılan bir banka hesabına ödenir ve en geç ayda bir ödenir.

5510 sayılı Kanun'un 82. maddesi, prim ve ödeneklerin hesabına esas günlük kazancın alt sınırının yaşa uygun asgari ücretin otuzda biri, üst sınırının ise 16 yaşından büyük sigortalılar için günlük kazanç alt sınırının 9 katı olduğunu söyler. Bordroda "PEK" veya benzeri bir kısaltmanın altında üst sınıra takılmış bir tutar görürseniz, bunun brüt ücretten düşük çıkmasının nedeni kısmen bu sınır olabilir. Bunu çeviriye yorum olarak eklemeyin; satırı olduğu gibi aktarın, fakat müşteriye dönük bir dipnot gerekiyorsa bunun yetkili tercümanın kararı olduğunu hatırlayın.

Kesinti satırları: hangisi neye dayanır?

Türk bordrosunun tipik kesinti satırlarını iki grupta düşünün: sosyal güvenlik primleri ve vergi. 5510 sayılı Kanun'un 81. maddesinde malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim oranı, sigortalının prime esas kazancının %21'i olarak belirlenmiştir; bunun %9'u sigortalı hissesi, %12'si işveren hissesidir. Genel sağlık sigortası primi ise kısa ve uzun vadeli sigorta kollarına tabi olanlar için, 82. maddeye göre hesaplanan prime esas kazancın %12,5'i olup %5'i sigortalı, %7,5'i işveren hissesidir. Kısa vadeli sigorta kolları primini ise kanun, tamamen işverenin ödediği bir prim olarak düzenler. Kanun bazı oranlarda Cumhurbaşkanına değiştirme yetkisi tanıdığı ve oranlar zaman içinde değiştiği için bordrodaki oranı kanun metniyle değil, belgenin düzenlendiği dönemdeki mevzuatla karşılaştırın. Çevirinin görevi oranı düzeltmek değil, belgede yazılanı aktarmaktır.

Gelir vergisi tarafında, 193 sayılı Kanun'un 63. maddesi ücretin gerçek safi değerini, işverence verilen para ve ayınlarla sağlanan menfaatler toplamından sayılan indirimler düşüldükten sonra kalan miktar olarak tanımlar. Maddenin sayılan indirimleri arasında emekli sandıklarına ödenen aidat ve primler, ve belirli sigortaların primleri vardır. Bordro satırında "gelir vergisi matrahı" gibi bir başlık gördüğünüzde bu madde, başlığın neden "brüt" ile aynı olmadığının kanuni zeminini verir. Gelir vergisinin dilimlere göre nasıl hesaplandığı ve diğer vergi kalemleri bu yazının konusu değildir.

Çeviri iş akışı: sekiz adım

1. Belge türünü tespit edin. Bordro, aylık prim ve hizmet belgesi, işe giriş bildirgesi, çalışma belgesi? Başlığı değiştirmeden kaydedin.
2. Dönemi ve para birimini not edin. Ücret ödeme dönemi, düzenleme tarihi ve para birimi çeviride tek biçimde yazılmalıdır; rakam biçimi (nokta/virgül) hedef dile uyarlanırken tutarın kendisine dokunulmaz.
3. Kimlik alanlarını ayırın. Çalışanın adı, T.C. kimlik numarası, SGK sicil numarası, işyeri sicil numarası ve işverenin unvanı özel adlardır; kaynakta nasıl yazılıyorsa öyle taşınır.
4. Her satırı kategoriye atayın. Kazanç, ek ödeme, istisna, SGK kesintisi, vergi kesintisi, net. Bir satırı hangi kategoriye koyduğunuzu bir çalışma notunda tutun.
5. Kısaltmaları çözün. Bordro yazılımları kendi kısaltmalarını kullanır. Çözemediğiniz kısaltmayı tahmin etmeyin; olduğu gibi bırakıp işverenden ya da müşteriden açıklama isteyin.
6. Toplamları yeniden hesaplayın. Brütten kesintiler düşüldüğünde net tutarın çıkıp çıkmadığını kontrol edin. Tutmuyorsa belgede yuvarlama farkı, okuma hatası ya da silik bir hane olabilir; farkı sessizce düzeltmeyin.
7. Damga, mühür ve imza alanlarını işaretleyin. Kaşe, imza, "aslı gibidir" yazıları ve QR kodlar çeviride açıkça belirtilir.
8. Çeviriyi yetkili tercümana teslim edin. Bizim hazırladığımız ön çeviridir; onay (Beglaubigung) vermeyiz, onayı yetkili tercüman verir.

Kalem eşleme tablosu: Türkçe satır, kanuni dayanak, çeviride dikkat

Müşteriye hangi soruları sorun?

Belgeyi alır almaz şu soruların cevabını netleştirin; bunlar çeviri kalitesini doğrudan etkiler. Belge kime sunulacak (banka, konsolosluk, ayrılma sonrası işsizlik başvurusu, mahkeme)? Hedef ülke ve kurum nedir? Bordro aylık mı, yıllık özet mi? Birden fazla dönem varsa hepsi aynı işverenden mi? Belgenin aslı mı, e-Devlet çıktısı mı? Müşteri, işveren adının yazımında (ünvan, şirket türü ekleri) bir tercihe sahip mi? Cevaplar belgenin içeriğini değiştirmez ama hangi terimi seçeceğinizi, hangi alanı açıklayacağınızı ve çeviriyi hangi yetkili tercümana vereceğinizi etkiler.

Bordro çevirisinde sık görülen tuzaklar

Rakamların yerini değiştirmek (virgül ve noktanın okunuşu), "net" ile "brüt" satırlarını karıştırmak, yıllık toplamları aylık sanmak ve silik bir hanenin yanlış okunması en sık görülen hatalardır. Bunlara bir de dönemin kayması eklenir: 5510 sayılı Kanun'un 80. maddesinin (b) bendi, birleştirilmiş metindeki kayda göre 2/4/2026 tarihli ve 7577 sayılı Kanunla değiştirilmiştir; yani belgedeki dönem ile mevzuatın yürürlük tarihi arasındaki ilişki önem taşıyabilir. Yine de bu bir mevzuat denetimi değil, çeviri işi olduğundan belgedeki tutarlara ve oranlara dokunmayın, yalnızca aktarın. Tutarsızlık görürseniz çeviri notunda değil, işleme alma aşamasında müşteriye bildirin.

Bu yazının sınırı

Bu yazı bilgilendirmedir; hukuki veya mali danışmanlık değildir. Belgenin hangi kuruma hangi biçimde sunulacağına, çevirinin onayına ve terim kararlarına yetkili tercüman ve ilgili makam karar verir. Biz onay vermeyiz; hazırladığımız ön çeviriyi tercümana veya büroya teslim ederiz, müşteri ilişkisi tercümanda kalır. Bu tür belgeler için belge türleri sayfasına, çalışma biçimimiz için nasıl çalışır ve gizlilik sayfasına, sık sorulan sorulara, serbest tercümanlar ve tercüme büroları sayfalarına bakabilir ya da bizimle iletişime geçebilirsiniz. Almanca tarafta bu belgelerin Alman büroya nasıl geldiğini anlatan eş yazı: Alman büronun Auftragsanlage soruları.

Kaynaklar

• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, md. 61, 62, 63 (Mevzuat Bilgi Sistemi) (kontrol: 2026-11-01)
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, md. 8, 80, 81, 82, 86 (Mevzuat Bilgi Sistemi) (kontrol: 2026-11-01)
• 4857 sayılı İş Kanunu, md. 28, 32 (Mevzuat Bilgi Sistemi) (kontrol: 2026-11-01)
• § 14 SGB IV - Arbeitsentgelt (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
• § 41b EStG - Abschluss des Lohnsteuerabzugs (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)

Yayın: 2026-11-01