Epikriz ve tanı kodları: çeviride neye dokunulur, neye dokunulmaz?
Bir epikriz ya da çıkış belgesi çevirisinde en çok soru çıkaran satır, tanının yanındaki kodlardır: "E11.9", "I10", "J18.9". Çevirmenin elinde iki tür metin vardır: doktorun yazdığı serbest tanı ifadesi ve ICD-10 sınıflamasından gelen kod. Bu yazı kodun ne olduğunu, Türkiye ve Almanya'da hangi resmî kaynağa dayandığını ve çeviri sırasında hangi noktaların tercümana bırakılması gerektiğini anlatır. Tıbbi içerik hakkında yorum yapılmaz; belge, olduğu gibi aktarılır.
ICD-10 nedir ve Türkiye'de kim yayımlar?
T.C. Sağlık Bakanlığı'nın Dijital Hastane sayfası ICD-10'u, hastalıkların ve sağlık sorunlarının uluslararası kodlama ve sınıflama standardı olarak tanımlar; bilinen hastalık ve yaralanmaların çok ayrıntılı tanımlanmasıyla oluşturulduğunu, Dünya Sağlık Örgütü tarafından yayımlandığını ve dünya çapında kullanıldığını belirtir. Sağlık Bakanlığı Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü'nün yayımladığı bir ICD10 tablosunda her satırda bir kod ve onun Türkçe açıklaması bulunur. Örnekler tablodan aynen şöyledir: I10 "Esansiyel (Primer) Hipertansiyon", J18.9 "Pnömoni, Tanımlanmamış", K35.1 "Akut Apandisit, Peritoneal Apse İle", E11.9 "İnsülin Bağımlı Olmayan Diyabetes Mellitüs, Komplikasyonları Olmayan".
Bu örneklerde dikkat çeken iki şey vardır. Birincisi, Türkçe açıklamalar Bakanlık tablosundaki açıklamalardır; doktorun epikrize yazdığı serbest tanı metni ile kodun açıklaması ayrı unsurlardır. İkincisi, E11.9 tabloda nokta dışında dört karakterle (E, 1, 1, 9) yazılmıştır.
Almanya'da kullanılan sürüm: ICD-10-GM
Almanya'da ayaktan ve yatarak tedavide tanıların kodlanması için resmî sınıflama ICD-10-GM'dir. Federal İlaç ve Tıbbi Ürünler Enstitüsü (BfArM) sayfasına göre ICD-10-GM, "German Modification" anlamına gelir; Almanya'da ayaktan ve yatan hasta bakımında tanıların kodlanması için resmî sınıflamadır ve 1 Ocak 2026'dan itibaren 2026 sürümü uygulanır. BfArM aynı sayfada ICD-10-GM'nin, ICD-10-WHO'nun Almanca'ya aktarılmış hâlinin Alman sağlık sisteminin gereksinimlerine uyarlanmış bir versiyonu olduğunu söyler; yapı olarak ICD-10-WHO'nun dört basamaklı ayrıntılı sistematiğine karşılık gelir. Kullanım dayanağı olarak SGB V'in 295. ve 301. maddeleri anılır.
Ayrıca BfArM, ICD-10-WHO'nun Almanya'da geçerli sürümünün 2019 olduğunu ve bu sürümün esas olarak ölüm nedenlerinin kodlanmasında kullanıldığını belirtir. Yani Almanya'da iki ayrı resmî sürüm vardır: ölüm nedenleri için ICD-10-WHO, ayaktan ve yatarak tedavi için ICD-10-GM.
ICD-10-GM 2026'da E10-E14 kodları beşinci basamak alır
ICD-10-GM 2026 sürümünün E10-E14 (diabetes mellitus) bölümünde, bu kategorilerde dördüncü basamaklara ek olarak beşinci basamakların kullanılacağı belirtilir. Sayfaya göre .2-.6 ile .8 ve .9 alt kategorilerinde beşinci basamak 0 ("Nicht als entgleist bezeichnet") veya 1 ("Als entgleist bezeichnet") kullanılır; .0 ve .1 alt kategorileri her zaman beşinci basamak 1 ile kodlanır. Aynı sayfada E11.- için başlık "Diabetes mellitus, Typ 2", ".9" alt kategorisi için ise "Ohne Komplikationen" yazılıdır.
Bakanlık tablosunda E11.9 bu beşinci basamak olmadan yazılıdır. Çevirmen için sonuç şudur: belgede "E11.9" yazıyorsa, Almanca çeviride kodun sonuna beşinci bir rakam eklenmez. Kodu tamamlamak ya da Almanya'daki kodlama sistemine uydurmak çevirinin değil, tıbbi kodlamanın işidir. Çeviri, belgedeki karakter dizisini taşır.
| Belgede görünen | Çeviride ne yapılır? |
|---|---|
| Kod (örn. I10) | Aynen aktarılır; harf büyük, nokta ve rakamlar kaynaktaki gibidir. |
| Kodun yanındaki Türkçe tanı metni | Metin Almanca'ya çevrilir; kodun resmî Almanca başlığı ile eşleştirme çeviri kapsamında değildir. |
| Doktorun serbest metin tanısı | Belgedeki ifade çevrilir; yorum eklenmez. |
| Hastane içi kısaltmalar | Kısaltma kaynakta nasıl yazılıyorsa aktarılır; anlamı belirsizse onay verecek tercümana sorulur. |
| Doktor adı, kaşe, imza, protokol numarası | Özel ad ve numara olarak olduğu gibi kalır. |
ICD-10-GM nasıl kurulmuştur?
BfArM'ye göre ICD-10-GM iki bölümden oluşur. Sistematik dizin (Systematisches Verzeichnis), kodların hiyerarşik olarak sıralanmış listesidir; bunun yanında kodlama için bir kılavuz ile bir önceki sürüme göre en önemli değişiklikleri anlatan bir yorum içerir, ekinde ise neoplazmların morfolojisine ve işlev kısıtlamalarını saptamaya yönelik bazı testlere dair bilgiler yer alır. Alfabetik dizin (Alphabetisches Verzeichnis) ise ayaktan ve yatarak tedavideki dil kullanımından alınmış, kodlanmış tanıların geniş bir derlemesidir.
Aynı sayfa, ICD-10-GM'nin yapı olarak Almanca ICD-10-WHO'nun dört basamaklı ayrıntılı sistematiğine (Vierstellige Ausführliche Systematik) karşılık geldiğini, sınıflamanın 1 Ocak 2000'den beri ayaktan ve yatarak tedavide tanıların kodlanması için, özellikle G-DRG ödeme sistemi çerçevesinde kullanıldığını ve 2003'e kadar ICD-10-SGB-V adıyla anıldığını belirtir. Ayrıca ICD-10-WHO'nun genel kodlama kurallarının ICD-10-GM için de geçerli olduğunu, uygulamada alana özgü kodlama yönergelerine de uyulması gerektiğini söyler. Çeviri açısından sonuç: bir kodun bu dizinlerde nasıl bulunacağı ve hangi kurala göre seçileceği kodlama uzmanlarının işidir; çevirmen belgedeki karakter dizisini taşır.
Epikriz belgesinin hukuki ve idari bağlamı
Sağlık Bakanlığı'nın "Yataklı Tedavi Kurumları Tıbbî Kayıt ve Arşiv Hizmetleri Yönergesi" (Sağlık Bakanı'nın 06.11.2001 tarih ve 10588 sayılı olurları ile yürürlüğe girmiştir) 2. maddesinde kapsamı, Sağlık Bakanlığı'na bağlı yataklı tedavi kurumları ve bu kurumlardaki tıbbî kayıt ve arşiv hizmetleri olarak belirler. Yani Yönerge, Bakanlığa bağlı kurumların kayıt düzenini anlatır; her hastanenin epikrizi için bir ölçü olarak okunmamalıdır.
Yönerge epikrizi, eksik dosyalar bölümünün işleyişi içinde anar (md. 9): bu bölüm yatan hastalar taburcu edildiğinde dosyaları devralıp analiz eder, eksik belgeleri tamamlar ve epikrizleri müdavi tabibe yazdırıp imzalatır. Madde 11, tabiplerin el yazısı ile yazdığı veya diktafona dikte ettiği çıkış özeti ve ameliyat notu gibi bilgilerin özel formlara daktilo edilmesini tıbbî sekreterliğin görevleri arasında sayar; madde 12 ise hasta dosyasında bulunması gereken belgeler arasında "çıkış özeti"ni (Form 67) anar ve dosyaların hastalık kodlama kartı doldurularak dosyalama bölümüne gönderileceğini söyler. Madde 13, tıbbî istatistik ve kodlama bölümünün Dünya Sağlık Teşkilatı'nca yayınlanan "150 Başlıklı Liste"deki tanılara göre sınıflandırma ve kodlama yaptığını yazar. Yönerge epikrizin içeriğini tanımlamaz ve metninde ICD-10'a atıf yapmaz.
Bu nedenle çeviride "epikrizde şu bölüm olmalı" gibi bir beklenti kurulmaz. Belgede ne varsa o çevrilir, ne yoksa eklenmez.
Kod aktarımı: dört örnek satır
Bakanlık tablosundaki dört örnek, aktarım iş akışını göstermek için yeterlidir. Sütunda yalnızca tablodaki Türkçe açıklama ve çevirmenin kodla ne yaptığı yer alır; Almanca resmî başlık eşleştirmesi yapılmaz.
| Belgede kod | Tablodaki Türkçe açıklama | Çeviride yapılacak |
|---|---|---|
| I10 | Esansiyel (Primer) Hipertansiyon | Kod aynen kalır; belgede açıklama da yazıyorsa o metin çevrilir. |
| J18.9 | Pnömoni, Tanımlanmamış | Nokta ve rakamlar korunur; boşluk ya da tire eklenmez. |
| K35.1 | Akut Apandisit, Peritoneal Apse İle | Açıklamadaki virgül ve büyük harfler belgedeki gibi alınır. |
| E11.9 | İnsülin Bağımlı Olmayan Diyabetes Mellitüs, Komplikasyonları Olmayan | E11.9 olarak yazılır; ICD-10-GM'deki beşinci basamak (örneğin E11.90) eklenmez. |
Belgede tabloyla birebir aynı açıklama yoksa, doktorun yazdığı ifade çevrilir; Bakanlık tablosundaki ifadeye "düzeltme" yapılmaz.
Tanı metni ile kod birbirini tutmuyorsa
Kodun resmî açıklaması ile doktorun yazdığı metin farklı görünüyorsa, çevirmenin yapacağı şey ikisini de belgede göründüğü gibi aktarmak ve çelişkiyi onay verecek tercümana not olarak iletmektir. Hangisinin doğru olduğuna karar vermek, hastanın tanısını yeniden değerlendirmek anlamına gelir ve çevirinin kapsamında değildir. Belgeye "düzeltilmiş" bir kod ya da tanı yazılmaz.
Çeviri öncesi kontrol listesi
- Belgede kod var mı, varsa kaç karakterli yazılmış? Karakter dizisini kopyalayın, yeniden yazmayın.
- Kodla tanı metni aynı satırda mı yoksa iki ayrı bölümde mi?
- Hangi kurum düzenlemiş, tarih ve protokol numarası okunuyor mu?
- Silik, okunmayan veya el yazısı bölüm var mı? Varsa çevirmen değil onay verecek tercüman karar verir.
- Belge e-Devlet veya benzeri bir sistemden barkodlu mu alınmış? Bu, ayrı bir yazının konusudur.
Sık sorulanlar
ICD kodlarını Almanca karşılığıyla değiştirir misiniz?
Hayır. Kod, belgede yazdığı gibi kalır. Almanca resmî başlık eklemek ya da kodu başka bir sürüme uyarlamak kodlama işlemidir; çeviri bunu kapsamaz.
Biz çeviriyi onaylar mıyız?
Hayır. Biz ön çeviri hazırlarız, onayı yetkili tercüman verir. Ayrıntı için /nasil-calisir-gizlilik/ ve /serbest-tercumanlar/ sayfalarına bakın.
Karşı dildeki yazı ve ilgili sayfalar
Aynı konunun Alman büroların sorusuyla yazılmış hali: /de/ratgeber/tuerkischer-arztbericht-epikrise-icd-10-gm-uebersetzung/. Ayrıca /belge-turleri/, /tercume-burolari/, /sss/ ve /iletisim/ sayfaları kullanılabilir.
Bu yazı bilgilendirmedir, tıbbi ya da hukuki danışmanlık değildir; kararı yetkili tercüman ve ilgili makam verir. Biz onay vermeyiz.
Kaynaklar
- BfArM, ICD-10-GM (Version 2026) (kontrol: 2026-11-01)
- BfArM, ICD-10-WHO (Version 2019) (kontrol: 2026-11-01)
- BfArM, ICD-10-GM Version 2026, Kapitel IV, Diabetes mellitus (E10-E14) (kontrol: 2026-11-01)
- T.C. Sağlık Bakanlığı, Dijital Hastane: ICD-10 (kontrol: 2026-11-01)
- T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü, ICD10 Kod Tablosu (PDF) (kontrol: 2026-11-01)
- Yataklı Tedavi Kurumları Tıbbî Kayıt ve Arşiv Hizmetleri Yönergesi, madde 2, 9, 11, 12, 13 (TTB mevzuat sayfasındaki metin) (kontrol: 2026-11-01)
Yayın: 2026-11-01