Türk mahkeme kararının hangi bölümleri çeviriye girer?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 297, hükmün neleri kapsadığını sayar. Hüküm "Türk Milleti Adına" verilir ve bu ibareden sonra şu hususları içerir: hükmü veren mahkeme ile hâkim veya hâkimlerin ve zabıt kâtibinin ad, soyad ve sicil numaraları (mahkeme çeşitli sıfatlarla görev yapıyorsa hangi sıfatla verdiği de); tarafların ve davaya katılanların kimlikleri ile Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, varsa kanuni temsilci ve vekillerinin adı, soyadı ve adresleri; iddia ve savunmanın özeti, delillerin tartışılması ve hukuki sebepler; hüküm sonucu, yargılama giderleri, varsa kanun yolları ve süresi; hükmün verildiği tarih ve imzalar; gerekçeli kararın yazıldığı tarih.
Bu sayım, önünüze gelen bir kararı bölümlere ayırırken iskelet işlevi görür. Alman Medeni Usul Kanunu (ZPO) § 313 Abs. 1 de bir Urteil'ın içereceği unsurları sayar. İki listeyi yan yana koymak, hangi bölümün hangi bölümle karşılaştırılabileceğini ve nerede karşılık bulunmadığını gösterir.
| Türk kararındaki bölüm | HMK dayanağı | ZPO § 313 Abs. 1 sayımında yan yana konabilecek kalem |
|---|---|---|
| "Türk Milleti Adına" ibaresi | m. 297/1 | Sayımda ayrı bir kalem olarak geçmez |
| Mahkeme, hâkimler, zabıt kâtibi (ad, soyad, sicil numarası) | m. 297/1-a | Nr. 2: Bezeichnung des Gerichts und Namen der Richter (zabıt kâtibi sayımda yoktur) |
| Taraflar, kimlik ve T.C. kimlik numarası, vekiller | m. 297/1-b | Nr. 1: Bezeichnung der Parteien, ihrer gesetzlichen Vertreter und der Prozessbevollmächtigten |
| İddia ve savunma özeti, deliller, gerekçe | m. 297/1-c | Nr. 5 Tatbestand ve Nr. 6 Entscheidungsgründe |
| Hüküm sonucu | m. 297/1-ç ve 297/2 | Nr. 4: Urteilsformel |
| Yargılama giderleri, kanun yolu ve süresi | m. 297/1-ç | Sayımda ayrı bir kalem olarak geçmez |
| Karar tarihi ve imzalar | m. 297/1-d | Nr. 3 başka bir tarihi anar: sözlü duruşmanın kapatıldığı gün |
| Gerekçeli kararın yazıldığı tarih | m. 297/1-e | Sayımda ayrı bir kalem olarak geçmez |
Tablodaki son sütun terim eşitlemesi değildir; yalnızca iki kanunun sayımını yan yana okur. Hangi Almanca sözcüğün hangi Türkçe sözcüğün çevirisi olarak kullanılacağına kendi terim arşivinize ve varsa yetkili merciin kullanımına göre karar verirsiniz.
Hüküm, ilam, gerekçeli karar ve tefhim aynı şey midir?
Dört sözcük aynı belgeye işaret eder gibi görünür; HMK ise bunları ayırır. m. 294/1'e göre yargılama sonunda uyuşmazlığın esası hakkında verilen nihai karar hükümdür. Hüküm, yargılamanın sona erdiği duruşmada verilir ve tefhim olunur; tefhim, her hâlde hüküm sonucunun duruşma tutanağına geçirilerek okunmasıyla olur (m. 294/2-3). Zorunlu nedenlerle yalnızca hüküm sonucu tefhim edilmişse gerekçeli kararın tefhim tarihinden başlayarak bir ay içinde yazılması gerekir (m. 294/4).
İlam ise başka bir şeydir. m. 301/2'ye göre taraflardan her birine verilen hüküm nüshası ilamdır. Yani dosyanıza gelen kâğıt, duruşmada söylenen hükmün kendisi değil, yazılıp imzalanmış ve mühürlenmiş nüshadır. Bu fark çeviride iki yerde işe yarar. Birincisi, kâğıdın üzerindeki başlığı ve ibareleri (karar, ilam, gerekçeli karar, hüküm özeti) kaynaktaki gibi aktarmalı, birini diğerinin yerine yazmamalısınız. İkincisi, hüküm sonucunun tefhim edildiği tarih ile gerekçeli kararın yazıldığı tarih belgede ayrı ayrı görünebilir; ikisini de aynen taşıyın.
Kesinleşme kaydı belgenin neresinde durur?
HMK m. 302/4'e göre hükmün kesinleştiği, ilamın altına veya arkasına yazılarak belirtilir; tarih ve mahkeme mührü konur ve başkan veya hâkim tarafından imzalanır. Kanun yollarından geçerek kesinleşen kararlarda kesinleşme kaydı ilk derece mahkemesince yapılır (m. 302/5).
Pratik sonuç: fotokopi veya tarama aldıran müvekkile "arka yüzü de gönderin" demeniz gerekir. Çevirisi istenen karar ön yüzden ibaretse kesinleşme kaydı görünmez ve çeviri eksik kalır. Alman tarafında rol dağılımı farklıdır. ZPO § 705 formelle Rechtskraft'ı düzenler, § 706 ise Rechtskraftzeugnis'in mahkemenin Geschäftsstelle'si tarafından verileceğini söyler. Türk kaydı karar üzerine yazılırken Alman belgesi ayrı bir Zeugnis olarak düzenlenir; bu iki belgeyi birbirine otomatik eşitlemeden, kaynakta ne yazıyorsa onu aktarın.
Tashih, tavzih ve tamamlama kararları ana kararla birlikte gelir mi?
Bir karar sonradan düzeltilmiş veya açıklanmış olabilir ve bu, çevirideki metni değiştirir. HMK m. 304 hükümdeki yazı ve hesap hataları ile diğer benzeri açık hataların düzeltilebileceğini söyler. Tashih kararı verilirse, düzeltilen hususlarla ilgili karar mahkemede bulunan nüshalar ile verilmiş suretlerin altına veya eklenecek ayrı bir kâğıda yazılır, imzalanır ve mühürlenir. m. 305'e göre hüküm yeterince açık değilse, icrasında tereddüt uyandırıyorsa veya birbirine aykırı fıkralar içeriyorsa tavzih istenebilir; ancak hüküm fıkrasında tanınan haklar ve yüklenen borçlar tavzih yoluyla sınırlandırılamaz, genişletilemez ve değiştirilemez. m. 305/A ise karar verilmemiş hususlarda, nihai kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ek karar istenebileceğini düzenler.
Müvekkile sorulacak soru şudur: bu karara ilişkin tashih, tavzih veya ek karar var mı ve bunlar belgeye eklenmiş mi? Ayrı kâğıda yazılmış bir tashih şerhi, çeviri dosyasına girmezse okuyucu hatalı metni görür.
Dava dilekçesi, cevap dilekçesi, davetiye ve tutanakta hangi alanlar var?
Hüküm dışındaki duruşma belgelerinin de kanunda sayılmış içeriği vardır. Aşağıdaki tablo, HMK ile ZPO'nun aynı işleve bakan hükümlerini birlikte gösterir.
| Türkçe belge | HMK'daki içerik | ZPO'da yan yana okunacak hüküm |
|---|---|---|
| Dava dilekçesi | m. 119: mahkemenin adı, tarafların adı soyadı ve adresleri, davacının T.C. kimlik numarası, davanın konusu ve değeri, vakıaların özeti, deliller, hukuki sebepler, talep sonucu, imza | § 253 Abs. 2: Klageschrift'te taraflar ve mahkeme ile konunun ve sebebin belirli gösterilmesi ve belirli bir istem bulunmalıdır |
| Cevap süresi ve dilekçesi | m. 122 ve 127: davalıya iki hafta içinde cevap verebileceği tebliğ zarfında gösterilir; cevap süresi dilekçenin tebliğinden itibaren iki haftadır | § 276 Abs. 1: Vorsitzende erken ilk duruşma günü (früher erster Termin) belirlemezse, Beklagter'e Zustellung der Klage ile yazılı bildirim için iki haftalık Notfrist ve ayrıca en az iki hafta Klageerwiderung süresi verilir; Zustellung yurt dışında yapılacaksa ilk süre bir aydır |
| Davetiye | m. 139 ve 147: duruşma günü ve saati, gelmemenin sonuçları, sulh hazırlığı ve belge sunma ihtarları | § 214: Ladung zum Termin resen yapılır; § 217: Ladungsfrist Anwaltsprozess'te en az bir hafta, diğer davalarda en az üç gündür |
| Duruşma tutanağı | m. 154/3: mahkemenin adı, yer, gün, saat; hâkim, zabıt kâtibi, hazır taraflar, vekiller ve tercümanın ad ve soyadları; ara kararları ve hükmün sonucu; sunulan belgeler | — |
HMK m. 154/3-b tutanakta tercümanın adı ve soyadının yazılacağını söyler. Duruşma tutanağı çevirisinde tercüman adı satırı kaynakta varsa mutlaka taşınmalıdır.
Mahkeme adları Almanca'ya nasıl aktarılır?
HMK m. 2'ye göre dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarda ve şahıs varlığına ilişkin davalarda, aksine bir düzenleme bulunmadıkça görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. m. 4 ise sulh hukuk mahkemesine, değer veya tutara bakılmaksızın, kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar, taşınır ve taşınmaz malın paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi, zilyetliğin korunması gibi davaları bırakır.
Alman tarafında Gerichtsverfassungsgesetz (GVG) farklı bir bölüşüm kurar. § 71 Abs. 1'e göre Landgericht Zivilkammern'ine, Amtsgericht'lere verilmemiş tüm medeni hukuk uyuşmazlıkları girer. § 23a Abs. 1 ise Familiensachen ve freiwillige Gerichtsbarkeit işlerini Amtsgericht'lere verir; Abs. 2 bu işleri sayar (Nr. 2 Nachlass- und Teilungssachen, Nr. 3 Registersachen, Nr. 8 Grundbuchsachen dahil). İki kanun görevi farklı biçimde paylaştırır; bu sayfa mahkeme adları arasında bir eşitleme kurmaz ve "Asliye Hukuk Mahkemesi" ile "Sulh Hukuk Mahkemesi" için hazır bir Almanca ad önermez.
Yapılması gereken şey, kurum adının özel ad kısmını kaynaktaki gibi korumak, genel sözcükleri (mahkeme, hukuk, aile, hâkimlik) hedef dile çevirmek ve Almanca karşılığı için kendi arşivinizdeki, sizin doğruladığınız terimi kullanmaktır. Bu sayfa terim dağıtmaz; yalnızca terimi seçerken bilmeniz gereken yapıyı gösterir.
Çeviride aynen kalacak alanlar
- Esas ve karar numaraları, dosya numaraları, yevmiye numaraları: rakamlar ve eğik çizgiler kaynaktaki gibi.
- T.C. kimlik numarası, vergi numarası, adresler ve kişi adları: çevrilmez, harfler (ş, ğ, ı, İ) korunur.
- Hâkim ve zabıt kâtibi adları ile sicil numaraları.
- Tarihler: gün, ay, yıl sırası ve kaynaktaki yazım biçimi; kesinleşme kaydı ile karar tarihini karıştırmayın.
- Mühür ve imza notları: "[mühür]" veya "[imza]" gibi köşeli parantezli açıklamalar kaynaktaki yerde durmalıdır.
- Çizili veya üstü çizilmiş satırlar: kaynakta çizili ise bunun belirtilmesi çeviri notu olarak yazılır.
Sık sorulan sorular
Tek sayfalık hüküm özeti ile tam karar aynı belge midir?
HMK m. 294/3-4, hüküm sonucunun duruşmada tefhim edilmesini ve zorunlu hâllerde gerekçeli kararın daha sonra yazılmasını ayırır. Önünüzdeki belgenin hangisi olduğuna başlığa ve içeriğe bakarak karar verirsiniz; birini diğeri yerine çevirmeyin.
Karar yabancı bir mahkemeye sunulacaksa kesinleşme kaydı şart mıdır?
Bu, sunulacağı mercie bağlıdır ve bu yazı bunu belirlemez. Çeviri açısından değişmeyen şey, belgede kesinleşme kaydı varsa çevirinin de bunu içermesidir.
"Karar" ile "ilam" farkı çeviriyi etkiler mi?
Etkiler. m. 301/2 taraflara verilen nüshayı ilam olarak adlandırır; kâğıdın başlığı veya içinde geçen ibare farklıysa aynen aktarılmalıdır.
Önemli not
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık değildir. Bir belgenin hangi terimle çevrileceğine ve onaylanacağına yetkili tercüman karar verir. Biz onay vermeyiz; yalnızca tercümanın veya bürosunun inceleyip onaylayacağı ön çeviriyi hazırlarız. Almanca okuyucular için ayrı yazı: /de/ratgeber/tuerkische-gerichtsurteile-uebersetzen-hmk-zpo-begriffe/. İlgili sayfalar: /serbest-tercumanlar/, /tercume-burolari/, /belge-turleri/, /nasil-calisir-gizlilik/, /sss/, /iletisim/.
Kaynaklar
- Hukuk Muhakemeleri Kanunu (6100), m. 2, 4, 119, 122, 139, 154, 294, 297, 301, 302, 304, 305, 305/A (mevzuat.gov.tr) (kontrol: 2026-11-01)
- ZPO § 214 (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- ZPO § 217 (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- ZPO § 253 (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- ZPO § 276 (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- ZPO § 313 (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- ZPO § 705 (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- ZPO § 706 (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- GVG § 23a (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
- GVG § 71 (gesetze-im-internet.de) (kontrol: 2026-11-01)
Yayın: 2026-11-01